Muziek maken met baby’s

Muziek maken met baby’s: het is belangrijker dan je denkt 

Dit artikel is overgenomen van Kinderopvangtotaal 

Muziek maken met peuters en kleuters dat kennen we wel. Maar sta je er weleens bij stil dat muziek voor baby’s nog waardevoller is? Zing je weleens een liedje of zet je zachte muziek op? Volgens muziekpedagoog Félice van der Sande zijn pedagogisch professionals zich nog veel te weinig bewust van de positieve effecten die muziek heeft op baby’s. En nog een fijne bijkomstigheid: met muziek op de babygroep is je werkdag minder hectisch.

Waarom muziek zo goed is voor baby’s? Daar kan Félice wel een boek over volpraten. ‘Er zitten zo veel positieve kanten aan, dat is echt ongelofelijk. Muziek stimuleert meerdere punten in het brein. Het heeft effect op het sociale systeem, het motorische systeem en alles wat te maken heeft met communicatie.’ 

Hechting en herkenning 

Een van de belangrijkste effecten van muziek gaat volgens Félice over hechting. ‘Een baby hecht zich niet alleen aan iemands gezicht, maar ook aan een stem. Als een baby je stem herkent, voelt hij of zij zich veilig.’
Zingen is dus een fijn moment voor zo’n kleintje. ‘Het is eigenlijk praten,’ vertelt ze. Maar dan langzamer, melodischer en met meer aandacht. Ze begrijpen de woorden nog niet, maar ze voelen wel die rust en nabijheid. En dat is juist weer handig als je druk bezig bent en niet alle baby’s tegelijkertijd aandacht kunt geven. Zing een liedje, de baby hoort je stem en hij weet op die manier dat je in de buurt bent.’ 

Muziek stimuleert sociaal gedrag 

Maar daarnaast speelt muziek volgens Félice ook een rol in socialisatie. ‘We zeggen vaak: baby’s spelen naast elkaar, niet met elkaar. Dat klopt deels, maar dat betekent niet dat ze niet met elkaar bezig zijn. Baby’s kijken continu naar elkaar. En als je muziekspel aanbiedt, zie je dat baby’s elkaar gaan nadoen in bewegingen. Muziek zorgt er dus helemaal vanzelf voor dat het sociale gedeelte in de hersenen wordt geactiveerd. Dat vind ik heel bijzonder.’ 

Onderzoek 

Dat ze zoveel waarnemen en verwerken, weten we volgens Félice eigenlijk pas relatief kort. ‘Pas vanaf de jaren negentig is er serieus hersenonderzoek gedaan bij baby’s,’ vertelt ze. ‘Daarvoor dachten we vooral dat ze gewoon eten, warmte en veiligheid nodig hadden. Maar nu weten we vanuit onderzoek dat ze heel veel voelen, dingen leren en kunnen onthouden.’ 

Ze verwijst naar het onderzoek van Henkjan Honing, die onderzocht of baby’s muzikaal zijn. ‘Bij pasgeboren baby’s werd gekeken of ze veranderingen in muzikale patronen konden waarnemen. Dat gebeurde eerst via het sabbelen op een speen en later via hersenmetingen met sensoren. En wat bleek? Baby’s reageren duidelijk als er iets verandert in ritme of patroon. Conclusie? Baby’s zijn vanaf hun geboorte al muzikaal.’ 

En dat is heel bijzonder volgens Félice. ‘Dit is iets wat dieren helemaal niet kunnen. Je kunt ze wel trainen om bepaalde muziekjes te onthouden. Denk bijvoorbeeld aan een kaketoe die beweegt op muziek. Maar meteen herkennen dat er een andere melodie wordt gespeeld, dat is echt iets wat alleen mensen kunnen.’ 

Muziek zet aan tot bewegen 

Naast hechting en sociaal gedrag heeft muziek nog een duidelijk effect volgens Félice. ‘Het activeert het lichaam. Luisteren naar muziek activeert het motorische systeem in de hersenen. Baby’s gaan wiebelen en bewegen.’
Het mooie, vertelt Félice, is dat baby’s het tempo ook herkennen. ‘Langzame muziek zorgt voor rustige bewegingen en snelle muziek voor meer energie.’ 

Lange reactietijd 

Maar dat muziek goed is voor de hersenen betekent niet dat je de hele dag muziek op moet gaan zetten. Félice: ‘Momenten van stilte zijn net zo belangrijk als muziekmomenten. Dit komt omdat baby’s een lange reactietijd hebben. Dat is heel leuk om te zien. Vaak komt de reactie pas als het liedje al is afgelopen. Dan zie je ineens die armpjes en beentjes op en neer gaan. Belangrijk dus om die momenten van stilte te hebben voordat je het liedje nog een keer zingt. Zo kunnen ze echt integreren wat ze zojuist hebben gehoord.’ 

Maar het hoef niet persé iets heel melodieus te zijn als je een reactie wilt uitlokken. ‘Je kunt ook gewoon van die scheetgeluidjes maken. Denk ook aan de filmpjes van vaders die aan het beatboxen zijn met hun kind. Je ziet dan dat die baby dat probeert na te doen, logisch want die geluiden sluiten aan bij de eerste geluiden die baby’s maken.’ 

Beter dan chocolade 

Een rustig muziekje opzetten kan natuurlijk, maar zingen is volgens haar veel effectiever. ‘Vooral als je een kindje vasthebt voelt de baby je stem en je adem. Daarom werkt zingen ook kalmerend voor hen, omdat ze je ademhaling volgen. Daarnaast maakt muziek ook beloningsstofjes in de hersenen aan, net als wanneer je chocolade eet. Fijn voor jezelf, maar ook voor de baby en beter voor de lijn dan chocolade.’ 

Toch kan zelf zingen best een drempel zijn. Wat ik pedagogisch professionals vaak hoor zeggen is: “Ik kan niet zingen.” Of: “Ik zing vals, dus ik doe het liever niet.” Voor baby’s speelt dat totaal niet. Wat wij “vals” noemen, is cultureel bepaald. Een baby luistert niet naar toonzuiverheid, maar herkent gewoon je stem.’

Praktisch op de groep 

We stipten dit net al even aan maar tijdens een drukke werkdag is muziek volgens Félice een praktisch hulpmiddel. ‘Op de babygroep ben je altijd aan het schakelen, juist dan kan muziek helpen om de rust op de groep te bewaren. Een baby die huilerig is omdat hij zich verveelt, kan door muziek tot spel komen. Het volume hoeft niet hard, gewoon rustig. Je moet er dan zelf niet doorheen gaan kletsen want dan mis je het positieve effect.’ 

Zet muziek in op de babygroep 

Félice zou graag willen dat pedagogisch professionals muziek bewuster op de babygroep gaan inzetten. ‘Kijk wat het moment toelaat. Wil je juist contact of beweging? En sluit aan bij wat een baby al kan met simpele geluidjes. Het is heel makkelijk, het geeft jezelf meer rust en het heeft ook nog eens een ontzettend groot effect.’